Gary Oldman als Churchill

Online: 11-01-2018.
Geeft Gary Oldman in de filmbiografie Darkest Hour de beste Winston Churchill-vertolking aller tijden? Hij won er al een Golden Globe voor en is de grote favoriet bij de Oscars. . . . Oldman is zeker niet de enige die de legendarische bewindsman speelde.

Hoe dankbaar is het voor een acteur om Winston Churchill (1874-1965) te vertolken? De voormalige premier, in 2002 uitgeroepen tot de Grootste Brit aller tijden, was kleurrijk, eloquent, eigenwijs, imposant, intelligent en excentriek. Wat wil een acteur nog meer?

Film- en televisieregisseurs hebben zich in het verleden gulzig op Churchill gestort. Hij komt in meer dan 200 films voor. Ze verfilmden zijn jeugd, oorlogsjaren, politieke carrière, verhouding met de Koninklijke familie tot in alle denkbare details. Aangezien Churchill een blauwe maandag als scenarist in de filmwereld actief was – onder meer bij een eerste versie van Lawrence of Arabia was betrokken – zou hij deze aandacht vermoedelijk zeker wel waarderen.

Churchill figureert zelfs in filmparodieën, zoals in het volledig fictieve The Hollywood Years, waarin hij als een door Christian Slater gespeelde actieheld met een machinegeweer de Engelse koningin probeert te redden.

Maar de meeste films zijn meer respectvol. Gerenommeerde acteurs als Richard Burton, Brendan Gleeson, Timothy Spall, Albert Finney en Michael Gambon hebben allemaal een deel uit het leven van Churchill nagespeeld. Zoals in Darkest Hour, volgende week in de Nederlandse bioscoop, waarin Oldman de bewindsman neerzet in de moeilijkste periode uit diens politieke carrière: hoe te handelen met de dreigende slachting bij Duinkerke, waar honderdduizenden soldaten door de nazi’s in de pan gehakt dreigen te worden.

Oldman maakt van Churchill een kwetsbare man die vooral veel steun van zijn echtgenote Clementine (Kristin Scott Thomas) nodig had om de druk die op hem stond het hoofd te bieden. Hij dronk veel in die tijd, had moeite met opstaan en was niet bepaald het boegbeeld waar de Britse natie in de strijd tegen Hitler in eerste instantie behoefte aan had. Maar hij ontpopte zich als een bulldog die nooit zou opgeven en zijn volk wist te motiveren.

Een van de sleutelscènes speelt zich af in de metro waar de wereldvreemde Churchill zich onder het gewone volk begeeft en peilt hoe zij staan in de strijd tegen nazi-Duitsland. Overgeven? Nooit.

Churchill is een cultureel fenomeen, een complexe figuur. John Lithgow is de enige Amerikaanse acteur die hem serieus vertolkte. In het eerste seizoen van de Netflix-serie The Crown speelt hij hem in zijn nadagen als adviseur van koningin Elizabeth II. ,,Ik aarzelde lang voordat ik de rol accepteerde’’, aldus Lithgow (bekend uit films als Cliffhanger en Interstellar). ,,Ze hebben mij als Amerikaan kennelijk benaderd omdat elke Engelse acteur van naam hem al eerder heeft gespeeld. Het is een heerlijke rol. Hij is een vat vol tegenstrijdigheden. Soms is hij een botte brombeer, dan weer heel onzeker, als hij zich niet aan de buitenwereld toont.’’

Om zo goed mogelijk op zijn rol voorbereid te zijn, toog Lithgow naar Londen voor  research. Hij ontdekte in het Churchillmuseum een filmpje waarin de bewindsman met enkele soldaten keuvelt. ,,Dat was een heel ongedwongen moment. Maar voor mij heel nuttig. Ik kon hem eindelijk als mens bestuderen. Ik moest mezelf kleiner maken. In letterlijke zin, want ik ben een stuk langer dan Churchill was.’’

Lithgow komt er rond voor uit dat hij Churchill in zijn hart sloot. ,,Er zijn talrijke anekdotes over zijn gevoel voor humor. Zoals deze, die zich tijdens een diner afspeelde. Churchill hield wel van een borreltje en was aangeschoten. Een vrouw sprak hem daarop aan. Waarop Churchill zei: ‘U bent lelijk en ik ben dronken. Maar morgen ben ik nuchter.’ Dat is toch grandioos?’’